2. Het zonnestelsel
2.1 Samenstelling van het zonnestelsel
2.1.1 Planeten
Definities
Opdracht 1
Noteer een definitie voor het begrip 'astronomische eenheid'. Maak daarbij gebruik van onderstaande bronnen.
Definitie: planeet
Een hemellichaam dat:
- een baan rond de zon beschrijft
- bolvormig is (dus over voldoende massa beschikt)
- het stof uit zijn baan heeft verwijderd
Verkenning van het zonnestelsel Video: wat is een planeet? Planeetgegevens
Definitie: astronomische eenheid
De gemiddelde afstand aarde - zon = 150 miljoen km = ruim 8 lichtminuten
Afstanden en diameters
Opdracht 2
Vul de onderstaande tabel in. De planeten in deze tabel staan gerangschikt naar toenemende afstand tot de zon.
Credit: ESA/Hubble (M. Kornmesser)
Planeetbanen Animatie: zonnestelsel met planeetbanen Planeetgegevens
Download Eyes on the Solar System (THUIS) Je gewicht op andere hemellichamen
| NAAM | DIAMETER (km) | AFSTAND TOT DE ZON (miljoen km) |
|---|---|---|
| ZON | ||
| Mercurius | 4880 km | 57,91 |
| Venus | 12104 | 108,21 |
| aarde | 12756 | 149,60 |
| Mars | 12756 | 227,94 |
| ASTEROÏDENGORDEL | ||
| Jupiter | 143844 | 778,30 |
| Saturnus | 120536 | 1429,40 |
| Uranus | 51118 | 2870,99 |
| Neptunus | 49532 | 4504,30 |
| KUIPERGORDEL | ||
Andere kenmerken
Opdracht 3
Los de vragen op met behulp van de bronnen hieronder en de bovenstaande tabel.
- Welke planeet heeft de kleinste diameter? Mercurius
- Welke planeet heeft de grootste diameter? Jupiter
- Welke planeet heeft de hoogste oppervlaktetemperatuur? Venus - niet het dichtst bij de zon maar wel sterk broeikaseffect
- Welke planeet draait het traagst om haar eigen as (= hoogste rotatietijd)? Venus
- Welke planeet heeft de duidelijkste ringen (zie animaties!)? Saturnus
- Welke planeet heeft op de foto's een grote rode vlek? Jupiter
- Welke planeet wordt ook wel de rode planeet genoemd? Mars
- Aan welke stof is deze rode kleur te wijten? ijzeroxide of roest
- Welke stof is verantwoordelijk voor de blauwe kleur van de planeet tussen Mars en Venus? water
- Welke stof veroorzaakt de blauwe kleur van de planeet die het verst van de zon staat? methaan
Indeling naar samenstelling
Video: een bijzondere planeet Sleepoefening
Definitie: steenachtige planeet
Een steenachtige planeet of aardse planeet:
- bestaat voornamelijk uit gesteente en metalen
- heeft een hoge massadichtheid
- heeft een vast oppervlak
- draait traag om haar as (heeft een trage rotatie)
- heeft géén ringen
- heeft maximaal twee manen
Definitie: gasplaneet
Een gasplaneet of joviaanse planeet:
- bestaat voornamelijk uit waterstof en helium
- heeft een lage massadichtheid (soms lager dan die van water)
- heeft een diepe atmosfeer (geen vast buitenoppervlak)
- draait snel om haar as (snelle rotatie of korte rotatietijd)
- heeft meerdere manen
Opdracht 4
Open de sleepoefening en sorteer de planeten naar de correcte plaats. Formuleer daarna in een besluit welke planeten gasplaneten zijn en welke steenachtige planeten.
Steenachtige planeten= Mercurius, Venus, aarde, Mars
Gasplaneten: Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus
Indeling naar afmeting
Definitie: kleine planeet
Planeet met een diameter kleiner dan 13000 km
Definitie: grote planeet
Planeet met een diameter groter dan 48000 km
Opdracht 5
Noteer welke planeten kleine planeten zijn en welke grote. Formuleer in een besluit het verband tussen de indeling naar samenstelling en de indeling naar afmeting.
De steenachtige planeten zijn de kleine planeten. De gasplaneten zijn de grote planeten.
Indeling naar positie ten opzichte van de asteroïdengordel
Definitie: binnenplaneet
Planeet die tussen de zon en de asteroïdengordel ligt.
Definitie: buitenplaneet
Planeet die tussen de asteroïdengordel en de rand van het zonnestelsel ligt.
Opdracht 6
Noteer het verband tussen steenachtige/gasplaneten en binnen/buitenplaneten.
De binnenplaneten zijn de kleine planeten. De buitenplaneten zijn de grote planeten.
2.1.2 Manen
Definitie
Definitie: maan (of satelliet)
Een hemellichaam dat een baan beschrijft om een planeet.
De Marsmaan Phobos - Copyright: ESA / DLR / FU Berlin (G. Neukum)
Afbeeldingen van manen
2.1.3 Asteroïden (= planetoïden)
Definitie
Definitie: asteroïde
Een klein steenachtig hemellichaam dat een baan beschrijft om de zon. De meeste asteroïden maken deel uit van de asteroïdengordel (zie schema bladzijde 12).
Opdracht 7
Los de onderstaande vragen op.
Ceres - Copyright: ESA
Ida - Copyright NASA
Eros - Copyright NASA
- Wat is de naam van de grootste asteroïde (kies uit: Pallas, Ceres, Gaspra)? Ceres
- Wat is (afgerond) de diameter van deze asteroïde? iets meer dan 900 km
- Tussen welke twee planeten bevindt de asteroïdengordel zich? Mars en Jupiter
- Hoe zou je de vorm van de meeste asteroïden kunnen omschrijven (bekijk de foto's)? aardappelvormig
- Welke asteroïde heeft deze typische vorm NIET? Ceres (bolvorm)
- Sommige asteroïden hebben een baan die dicht nadert tot de baan van de aarde. Welk van deze asteroïden nadert het dichtst bij de aardbaan: Gaspra, Eros of Mathilde?
2.1.4 Kometen
Definitie
Definitie: komeet
Een hemellichaam dat vooral uit ijs en stof bestaat en een sterk uitgerekte elliptische baan beschrijft.
Opdracht 8
Open 'Maak je eigen komeet'. Kies voor 'Mix'. Noteer minstens vijf mogelijke bestanddelen van kometen. Lanceer vervolgens je komeet door op 'See it go' te drukken. Los ook de vragen op.
Maak je eigen komeet
bestanddelen: diamant, koolstof, ijs, natrium, gesteentegruis...
- Uit welke bestanddelen bestaat een komeet? Noteer minstens vijf mogelijke bestanddelen (in het Nederlands)
- Uit welke delen bestaat een komeet (kijk naar de afbeeldingen)? kern, coma, staarten
- Waar of wanneer is de staart van een komeet zichtbaar? in de buurt van de zon
- Wat valt om aan de richting van de (plasma)staart? wijst weg van de zon
- Waar of wanneer beweegt een komeet het snelst? in de buurt van de zon
- Op welke planeet sloeg de komeet Shoemaker-Levy in? Jupiter
2.1.5 Meteoroïden
Definitie
Definitie: meteoroïde
Een vrij klein stuk gesteente dat door de ruimte reist.
Opdracht 9
Los de vragen op en vul het schema in de bundel in.
Inslagkaart
- Waar (land en stad) is de dichtstbijzijnde inslagkrater(s)? Gebruik de database. Ries in Duitsland.
- Wat is een meteoor?
- Wat is een meteoriet?
- Plaats in de correcte chronologische volgorde: 2 meteoor, 3 meteoriet, 1 meteoroïde.
2.1.6 IJsdwergen
Definitie
Definitie: ijsdwerg
Een voornamelijk uit ijs bestaand hemellichaam dat zich doorgaans verder van de zon bevindt dan Neptunus. Enkele voorbeelden zijn de objecten van de Kuipergrodel, de meeste kometen, de Neptunusmaan Triton en de dwergplaneet Pluto.
2.1.7 Dwergplaneten
Definitie
Definitie: dwergplaneet
Een bolvormig hemellichaam dat zich in een baan om de zon bevindt, géén maan is en het stof uit zijn baan niet heeft kunnen verwijderen (doordat het over onvoldoende massa beschikt).
2.1.8 De Kuipergordel
Definitie
Definitie: Kuipergordel
De Kuipergordel is een gordel van vele miljarden komeetachtige, uit steen en ijs bestaande, transneptunische objecten (voorbij de baan van Neptunus). De gordel bevindt zich op 30 AE tot 50 AE afstand van de zon.
2.1.9 De Oortwolk
Definitie
Definitie: Oortwolk
De Oortwolk is een veronderstelde wolk van vele miljarden komeetachtige objecten rondom ons zonnestelsel. Deze objecten bestaan waarschijnlijk grotendeels uit steen en ijs en bevinden zich op een afstand van ongeveer 3 000 tot 100 000 (AE).